Hoofdstuk 3 | HET EERSTE DIERENBOEK
Lang voordat fotografie bestond tekenden kunstenaars dieren uit verre landen vaak op basis van verhalen van reizigers en/of voorbeelden van andere kunstenaars. Het feit dat de huid van deze neushoorn uit losse platen lijkt te bestaan, als een soort harnas, laat zien dat deze tekening in ieder geval deels is ontstaan op basis van verhalen.
Het eerste geïllustreerde boekwerk over dieren is het Historiae Animalium van de Zwitserse natuuronderzoeker Conrad Gessner, gepubliceerd in 1551. Het boek staat vol fantastische tekeningen (houtsnedes/houtgravures) van bekende kunstenaars uit die tijd, van Gessner zelf en de illustrator Lucas Schan. Een mooi voorbeeld is deze geit of klimbok met zijn prachtige vacht.
Omdat wij tegenwoordig zo gewend zijn aan foto’s, zien de dieren uit het boek er in onze ogen soms wat vreemd uit zoals deze bever. Wat de kunstenaars niet zelf konden waarnemen vulden zij met hun fantasie aan.
Bij dit luipaard laat de tekenaar heel goed zien hoe gespierd en lenig het dier is.
Ook vogels en zeedieren komen uitgebreid voor in het boek.
Bij de Boas, een wurgslang , zijn de afmetingen sterk overdreven, waarschijnlijk door gruwelijke verhalen dat hij zelfs mensen eet.
Ook een zeeslang is getekend terwijl hij mensen eet.
Bij alle dieren in het boek staan beschrijvingen van de geschiedenis van het dier, de kenmerken en het land van herkomst, alles in het Latijn, de taal die doorgaans werd gebruikt voor wetenschap. Hier een Zuid Afrikaanse hondenras.
De kameleon
En ten slotte de giraffe, waarvan we inmiddels natuurlijk weten dat die er in werkelijkheid wat anders uitziet.
Al met al zijn het schitterende tekeningen, vaak enorm gedetailleerd. Ik vind het bijna jammer dat onze ogen zo gewend zijn geraakt aan foto’s. Dankzij de techniek van houtsnedes en houtgravures konen de afbeeldingen in oplage gedrukt worden. Als je zoekt op ‘Conrad Gessner’ of ‘Historiae animalium’ vind je nog veel meer voorbeelden. Veel van de tekeningen komen een eeuw later terug in ‘The history of four footed animals and serpents’ van de Engelsman Edward Topsel. Dit boek kun je op internet zelfs digitaal doorbladeren.