HOOFDSTUK 3 | UITDRUKKINGEN, SPREEKWOORDEN EN FABELS
Uitdrukkingen, spreekwoorden en fabels over echte dieren (dus geen fabeldieren) zijn van alle tijden.
1.UITDRUKKINGEN
Oefening 1: maak in een kader een tekening over een van de volgende uitdrukkingen met dieren. Schrijf de uitdrukking in duidelijke letters in een balkje onder of boven je tekening. Als het (na)tekenen van het door jou gekozen dier te lastig is kun je eerst een bestaande afbeelding overtrekken.
Zo trots als een pauw / Zo trouw als een hond / Zo sterk als een beer / Zo sluw als een vos / Zo lui als een varken / Zo koppig, dwaas, dom als een ezel / Zo vals (zingen) als een kraai / Zo listig als een slang / Zo traag als een slak / Zo ijverig als een mier.
2.SPREEKWOORDEN
Emblemata zijn kleine moralistische (bedoeld als levensles) tekeningen of gravures, meestal in een vierkant- of cirkelvormig kader. In de 17e eeuw waren ze enorm populair. Een treffend voorbeeld is de gravure van Adriaen van der Venne uit een boek van Jacob Cats. Deze afbeelding gaat over het spreekwoord ‘Rex Immoderata cupido est’: over mensen die steeds maar meer willen, terwijl ze al meer dan genoeg geld of macht hebben. In deze voorstelling wordt die gulzigheid verbeeld door een hond die zijn bek vol vlees heeft maar toch alweer staat te hunkeren naar een nieuw stuk vlees dat hem wordt voorgehouden door een hand uit een wolk.
Oefening 2: maak in een rechthoekig- of cirkelvormig kader een tekening over een van de volgende spreekwoorden. Schrijf het spreekwoord in mooie duidelijke letters in een balkje, omlijsting of sierlint (voorbeeld hieronder). Als het (na)tekenen van het door jou gekozen dier te lastig is kun je een bestaande afbeelding overtrekken.
Maak geen slapende honden wakker
Betekenis: praat niet over een probleem of gevaar dat je beter kan voorkomen door erover te zwijgen.
Als de kat van huis is dansen de muizen op tafel
Betekenis: als de ouders (of leraren) er niet zijn, kunnen de kinderen hun gang gaan
Het paard achter de wagen spannen
Betekenis: iets op zo’n manier aanpakken dat het nutteloos is en totaal niet kan werken
Als één schaap over de dam is volgen er meer
Betekenis: als één persoon iets nieuws probeert durven de anderen ook wel
Je weet nooit hoe een koe een haas vangt
Betekenis: iets kan altijd op onverwachte wijze lukken, als je het maar probeert
Koeien met gouden horens beloven
Betekenis: het onmogelijke beloven / iets beloven maar niet nakomen
Beter een vogel in de hand dan tien in de lucht
Betekenis: je hebt meer aan iets kleins waar je zeker van bent dan aan iets groters waar je niet op kan rekenen.
3.FABELS
Er bestaan veel fabels waarin echt dieren een rol spelen. De dieren praten en gedragen zich als mensen, soms slim, soms oliedom. Veel fabels zijn zowel moralistisch als grappig. Een voorbeeld is de fabel van de betweterige ezel, hier afgebeeld in een houtsnede.
De fabel: Een betweterige ezel vraagt de dokter om een langere staart. De dokter links zegt dat hij daar niks aan kan doen is maar de ezel denkt dat hij het beter weet. Omdat hij blijft zeuren geeft de dokter hem dan maar een nepvoorschrift (dat natuurlijk nooit gaat helpen). In het midden houdt een nar met ezelsoren een spiegel voor zodat de ezel misschien zijn eigen domheid ziet. Ook de dokter wijst de ezel op de spiegel. Helaas denkt de ezel het nog steeds beter te weten. Betweters hebben nu eenmaal weinig zelfreflectie en zeker geen zelfspot. Houtsnede uit De Dwazenspiegel, 1490, Kunstenaar onbekend.
EXTRA: Verzin een illustratie bij de volgende fabel van een egel en een slang. “Een egel vraagt een slang of hij zijn hol mag gebruiken voor de winter. De slang vindt het goed maar kan vervolgens niet slapen vanwege de stekels van de egel. De moraal van het verhaal is dat liefdadigheid ook wel eens verkeerd kan uitpakken.